علائم خرابی دسته موتور | ۹ نشانه مهم و روش تشخیص در خانه

لرزش فرمان در حالت درجا، صدای «تق» هنگام تعویض دنده یا تکان خوردن کل خودرو موقع روشن و خاموش کردن، از رایج‌ترین شکایت‌هایی است که صاحبان خودروهای چری و ام وی ام به تعمیرگاه می‌برند. در بسیاری از این موارد، مقصر اصلی یک قطعه‌ی ساده است: دسته موتور. شناخت به‌موقع علائم خرابی دسته موتور باعث می‌شود قبل از اینکه خرابی به پلوس، گیربکس، اگزوز و شیلنگ‌ها سرایت کند، مشکل را با هزینه‌ی کم برطرف کنید.

اگر هنوز با کارکرد این قطعه آشنا نیستید، پیشنهاد می‌کنیم ابتدا مقاله‌ی دسته موتور چیست را بخوانید. در این مقاله ۹ نشانه‌ی مهم خرابی دسته موتور، روش‌های تست در خانه و پیامدهای بی‌توجهی به آن را بررسی می‌کنیم.

۹ علامت مهم خرابی دسته موتور

۱. لرزش شدید در حالت درجا (پشت چراغ قرمز)

شایع‌ترین علامت خرابی دسته موتور، لرزش غیرعادی فرمان، صندلی‌ها و کف خودرو در حالت درجاست؛ به‌خصوص وقتی دنده را روی D (در خودروهای اتومات) قرار داده‌اید و پا روی ترمز است. در این حالت موتور زیر بار است و دسته موتور فرسوده دیگر نمی‌تواند ارتعاش را جذب کند. این علامت در موتورهای سه‌سیلندر مانند ام وی ام ۱۱۰ و در خودروهای اتومات مثل تیگو ۷ و X33S بیشتر حس می‌شود.

۲. صدای تق‌تق یا ضربه هنگام تعویض دنده

اگر هنگام جابه‌جایی بین دنده‌ی عقب و جلو (R و D) یا هنگام رها کردن کلاچ، صدای ضربه‌ی فلزی از محفظه‌ی موتور می‌شنوید، احتمالاً دسته موتور عقب (شاتونی) یا دسته گیربکس خراب شده است. در این حالت موتور بیش از حد جابه‌جا می‌شود و قطعات فلزی به هم برخورد می‌کنند.

۳. تکان خوردن خودرو هنگام روشن و خاموش کردن

هنگام استارت زدن و خاموش کردن، موتور یک ضربه‌ی گشتاوری ناگهانی دارد. اگر در این لحظه کل خودرو تکان محسوسی بخورد، نشانه‌ی ضعف دسته موتورهاست.

۴. کوبش و صدای غیرعادی در دست‌اندازها

عبور از سرعت‌گیر یا دست‌انداز و شنیدن صدای «تق» از جلوی خودرو، علاوه بر جلوبندی می‌تواند ناشی از دسته موتور باشد. تفاوت در این است که صدای دسته موتور معمولاً با گاز دادن یا کم کردن گاز نیز تکرار می‌شود.

۵. جابه‌جایی محسوس موتور هنگام گاز دادن

اگر کاپوت را باز کنید و کسی در حالی که ترمز دستی کشیده و پا روی ترمز است، کمی گاز بدهد (دنده D یا دنده ۱ با کلاچ نیمه)، موتور سالم فقط کمی تکان می‌خورد. اگر موتور به‌وضوح چند سانتی‌متر بالا و پایین برود یا بچرخد، یکی از دسته موتورها از کار افتاده است.

۶. نشت مایع از دسته موتور هیدرولیکی

در دسته موتورهای هیدرولیکی مانند دسته موتور راست تیگو ۷ یا آریزو ۶، مشاهده‌ی لکه‌ی مایع روغنی یا چسبناک روی بدنه‌ی دسته موتور یا زیر آن، به معنی پارگی دیافراگم داخلی است. در این حالت دسته موتور عملاً به یک قطعه‌ی خالی تبدیل شده و باید تعویض شود. دقت کنید این نشتی را با روغن‌ریزی موتور اشتباه نگیرید.

۷. ترک، پارگی یا جدا شدن لاستیک

با یک چراغ‌قوه می‌توانید لاستیک دسته موتورها را بررسی کنید. ترک‌های عمیق، ورقه‌ورقه شدن، باد کردن لاستیک یا فاصله افتادن بین لاستیک و براکت فلزی، نشانه‌های قطعی خرابی هستند.

۸. کشیدن فرمان یا لرزش در سرعت‌های خاص

دسته موتور معیوب باعث تغییر زاویه‌ی پلوس‌ها می‌شود و ممکن است در شتاب‌گیری، لرزش یا کشیدگی خفیف فرمان ایجاد کند. البته این علامت می‌تواند دلایل دیگری مثل خرابی پلوس یا بالانس نبودن چرخ‌ها هم داشته باشد.

۹. آسیب به قطعات اطراف

ساییدگی شیلنگ‌ها، کنده شدن بست‌های اگزوز، ترک خوردن منیفولد، آسیب به گردگیر پلوس و حتی برخورد پروانه‌ی فن با شرود رادیاتور، می‌تواند پیامد حرکت بیش از حد موتور به دلیل خرابی دسته موتور باشد.

جدول تشخیص: کدام دسته موتور خراب است؟

چگونه خرابی دسته موتور را در خانه تست کنیم؟

1. بازرسی چشمی: خودرو را روی سطح صاف پارک کنید، موتور را خاموش کنید و با چراغ‌قوه لاستیک همه‌ی دسته موتورها را برای ترک، پارگی و نشتی بررسی کنید.
2. تست گاز دادن در جا: ترمز دستی را بکشید، یک نفر پشت فرمان پا روی ترمز بگذارد و دنده را در D (یا دنده ۱ برای دنده‌ای) قرار دهد و کمی گاز بدهد. شما از فاصله‌ی ایمن و از کنار خودرو حرکت موتور را زیر نظر بگیرید. سپس همین کار را در دنده عقب تکرار کنید.
3. تست اهرمی: مکانیک با یک دیلم یا اهرم، موتور را کمی جابه‌جا می‌کند. لقی بیش از حد در محل دسته موتور، نشانه‌ی خرابی است.
4. مقایسه‌ی لرزش با روشن و خاموش کردن کولر: روشن شدن کولر بار موتور را افزایش می‌دهد؛ اگر با روشن کردن کولر لرزش به‌شدت زیاد شود، دسته موتورها مشکوک هستند.

نکته‌ی ایمنی: هنگام تست گاز دادن، هرگز جلوی خودرو نایستید و زمان تست را کوتاه نگه دارید تا به گیربکس فشار وارد نشود.

تفاوت لرزش دسته موتور با سایر خرابی‌ها

همه‌ی لرزش‌ها به دسته موتور مربوط نیستند. قبل از تعویض، این موارد را هم در نظر بگیرید:

• خرابی شمع، کوئل یا انژکتور: موتور ریپ می‌زند و معمولاً چراغ چک روشن یا چشمک‌زن می‌شود.
• گرفتگی دریچه گاز یا کثیفی انژکتور: دور موتور در درجا نوسان دارد.
• مشکل تسمه تایم یا دینام: صدای سوت یا تق‌تق منظم از جلوی موتور؛ در این باره مقاله‌ی علائم خرابی تسمه تایم را بخوانید.
• بالانس نبودن چرخ‌ها: لرزش فقط در سرعت‌های بالا حس می‌شود و در درجا وجود ندارد.

قاعده‌ی کلی: اگر لرزش در حالت درجا و هنگام تغییر بار موتور (گاز دادن، تعویض دنده، روشن کردن کولر) بیشتر شود و موتور سالم و بدون ریپ کار کند، به احتمال زیاد مشکل از دسته موتور است.

عواقب بی‌توجهی به خرابی دسته موتور

• آسیب به پلوس‌ها و گردگیرها به دلیل تغییر زاویه‌ی کار
• ترک خوردن منیفولد دود و شکستن بست‌ها و آویزهای اگزوز
• پارگی شیلنگ‌های آب، بنزین و خلأ
• آسیب به سیم‌کشی و سوکت‌های موتور
• فشار مضاعف روی دسته موتورهای سالم و خرابی زنجیره‌ای آن‌ها
• آسیب به گیربکس و سخت شدن تعویض دنده؛ برای نگهداری بهتر گیربکس، نکات مهم نگهداری گیربکس را بخوانید.
• کاهش راحتی سرنشینان و خستگی راننده در سفرهای طولانی

بعد از تشخیص خرابی چه کنیم؟

اگر یکی از علائم بالا را مشاهده کردید، بهتر است هرچه زودتر خودرو را به یک مکانیک مطمئن نشان دهید. پس از مشخص شدن دسته موتور معیوب، حتماً قطعه‌ی مخصوص مدل و تیپ خودروی خود را تهیه کنید؛ برای مثال دسته موتورهای X22 و X22 پرو توربو، یا X33 دنده‌ای و اتومات با هم متفاوت‌اند.

در فروشگاه مدیران یدکی می‌توانید انواع دسته موتور اصلی و واردات چری و ام وی ام را با قیمت روز و ضمانت اصالت کالا تهیه کنید.

سوالات متداول

آیا خرابی دسته موتور باعث روشن شدن چراغ چک می‌شود؟

خیر. دسته موتور سنسور ندارد (به‌جز مدل‌های فعال در خودروهای خاص) و خرابی آن معمولاً چراغ چک را روشن نمی‌کند.

لرزش دسته موتور در کولر بیشتر می‌شود؟

بله. کمپرسور کولر بار موتور را زیاد می‌کند و دسته موتور فرسوده نمی‌تواند لرزش اضافه را جذب کند.

آیا با خرابی یک دسته موتور، باید بقیه را هم عوض کرد؟

لزوماً خیر، اما چون همه‌ی دسته‌ها تقریباً هم‌زمان فرسوده می‌شوند، بررسی بقیه ضروری است. اگر خودرو کارکرد بالایی دارد، تعویض جفتی توصیه می‌شود.