دسته موتور چیست؟ | وظیفه، انواع و نحوه عملکرد دسته موتور خودرو

دسته موتور یکی از قطعاتی است که کمتر راننده‌ای تا زمان خرابی به آن فکر می‌کند؛ اما همین قطعه‌ی به‌ظاهر ساده، وظیفه دارد موتوری چند صد کیلوگرمی را که هزاران بار در دقیقه می‌چرخد، محکم به شاسی خودرو ببندد و در عین حال لرزش آن را به داخل کابین منتقل نکند. اگر تا به حال هنگام روشن کردن ماشین، تعویض دنده یا ایستادن پشت چراغ قرمز لرزش شدیدی در فرمان و صندلی حس کرده‌اید، به احتمال زیاد با یک دسته موتور فرسوده سروکار داشته‌اید.

در این مقاله از مدیران یدکی به‌صورت کامل توضیح می‌دهیم دسته موتور چیست، چه وظایفی دارد، از چه اجزایی ساخته شده، چه انواعی دارد و در خودروهای چری و ام وی ام معمولاً چند دسته موتور وجود دارد. اگر به دنبال خرید هستید، می‌توانید مستقیماً به دسته‌بندی دسته موتور فروشگاه سر بزنید.

دسته موتور چیست؟

دسته موتور (Engine Mount) قطعه‌ای است که موتور و گیربکس را به شاسی یا اتاق خودرو متصل می‌کند. هر دسته موتور از یک بدنه‌ی فلزی (معمولاً فولاد یا آلومینیوم) و یک بخش ضربه‌گیر تشکیل شده است. بخش فلزی استحکام اتصال را تأمین می‌کند و بخش ضربه‌گیر که معمولاً از لاستیک مخصوص یا ترکیب لاستیک و مایع هیدرولیک ساخته می‌شود، ارتعاشات موتور را جذب می‌کند.

به زبان ساده، دسته موتور همان «پل ارتباطی نرم» بین موتور و بدنه است. اگر موتور مستقیماً و بدون ضربه‌گیر به شاسی پیچ می‌شد، هر ضربه‌ی احتراق در سیلندرها به شکل لرزش و صدا به سرنشینان می‌رسید و قطعات بدنه نیز به‌سرعت دچار ترک و خستگی می‌شدند.

وظایف اصلی دسته موتور در خودرو

دسته موتور فقط یک نگهدارنده نیست؛ این قطعه چند وظیفه‌ی مهم را همزمان انجام می‌دهد:

• نگه‌داشتن موتور و گیربکس در جای خود: وزن مجموعه‌ی موتور و گیربکس در خودروهای سواری و شاسی‌بلند بین ۱۵۰ تا بیش از ۲۵۰ کیلوگرم است و دسته موتورها باید این وزن را در تمام شرایط رانندگی تحمل کنند.
• جذب لرزش و ارتعاش: احتراق در سیلندرها، به‌ویژه در موتورهای سه‌سیلندر مثل ام وی ام ۱۱۰، لرزش ذاتی ایجاد می‌کند. لاستیک یا مایع داخل دسته موتور این لرزش را میرا می‌کند.
• کنترل گشتاور موتور: هنگام گاز دادن یا ترمز موتوری، موتور تمایل دارد حول محور میل‌لنگ بچرخد (پیچش گشتاوری). دسته موتورها، به‌خصوص دسته موتور عقب یا شاتونی، جلوی این حرکت را می‌گیرند.
• کاهش صدای کابین (NVH): بخش زیادی از آرامش و سکوت داخل کابین خودروهای مدرن مدیون طراحی درست دسته موتورهاست.
• محافظت از سایر قطعات: وقتی موتور بیش از حد حرکت کند، به شیلنگ‌ها، سیم‌کشی، اگزوز، پلوس‌ها و حتی رادیاتور فشار وارد می‌شود. دسته موتور سالم این حرکت را محدود می‌کند.

اجزای دسته موتور

ساختار دسته موتورها بسته به نوع و محل نصب متفاوت است، اما اغلب از این اجزا تشکیل می‌شوند:

1. براکت فلزی: بخشی که به بدنه یا شاسی پیچ می‌شود و باید در برابر ترک و خمش مقاوم باشد.
2. بوش یا بالشتک لاستیکی: قلب دسته موتور است. کیفیت آمیزه‌ی لاستیک تعیین می‌کند دسته موتور چقدر عمر کند و چه مقدار لرزش را جذب کند.
3. محفظه‌ی هیدرولیک (در مدل‌های هیدرولیکی): شامل مایع مخصوص (معمولاً گلیکول) و مجاری ریز که با عبور مایع، ارتعاش را میرا می‌کند.
4. پیچ و مهره‌ها و پین‌های اتصال: که باید با گشتاور استاندارد سفت شوند تا دسته موتور درست کار کند.

انواع دسته موتور

دسته موتورها را می‌توان از دو زاویه دسته‌بندی کرد: بر اساس جنس و فناوری ساخت و بر اساس محل نصب.

انواع دسته موتور از نظر ساختار

• دسته موتور لاستیکی (معمولی): ساده‌ترین و رایج‌ترین نوع است. از یک بلوک لاستیکی بین دو صفحه‌ی فلزی تشکیل شده و قیمت مناسبی دارد.
• دسته موتور هیدرولیکی: داخل آن مایع وجود دارد و لرزش را بسیار بهتر از نوع لاستیکی جذب می‌کند. در بسیاری از خودروهای چری مانند تیگو ۷ و تیگو ۸ و آریزو ۶ استفاده می‌شود.
• دسته موتور الکترونیکی یا فعال (Active Mount): با کمک سنسور و شیر برقی، سختی خود را بر اساس دور موتور تغییر می‌دهد. بیشتر در خودروهای لوکس و برخی خودروهای هیبرید دیده می‌شود.
• دسته موتور پلی‌اورتان: سفت‌تر از لاستیک است و بیشتر در خودروهای اسپرت و تیونینگ کاربرد دارد؛ کنترل موتور را بهتر می‌کند ولی لرزش بیشتری به کابین می‌رساند.

برای آشنایی دقیق‌تر با تفاوت نوع لاستیکی و هیدرولیکی، مقاله‌ی «دسته موتور هیدرولیکی یا لاستیکی» در همین بخش مقالات دسته موتور را بخوانید.

انواع دسته موتور از نظر محل نصب

در بیشتر خودروهای سواری با موتور عرضی (مثل تقریباً همه‌ی محصولات چری و ام وی ام)، سه یا چهار دسته موتور وجود دارد:

• دسته موتور راست: معمولاً سمت تسمه تایم نصب می‌شود و بخش بزرگی از وزن موتور را تحمل می‌کند. این دسته در بسیاری از مدل‌ها از نوع هیدرولیکی است؛ مانند دسته موتور راست تیگو ۷.
• دسته موتور چپ (دسته گیربکس): زیر یا کنار گیربکس قرار می‌گیرد و وزن گیربکس را نگه می‌دارد؛ مانند دسته موتور چپ ام وی ام ۳۱۵.
• دسته موتور عقب یا شاتونی (Torque Rod): وظیفه‌ی اصلی آن مهار پیچش گشتاوری موتور هنگام گاز دادن و ترمز است؛ مانند دسته موتور عقب پایین تیگو ۷ (شاتونی).
• دسته موتور جلو: در برخی مدل‌ها مثل ام وی ام ۳۱۵، ۱۱۰ و X33 وجود دارد و در کنترل حرکت جلو و عقب موتور نقش دارد؛ مثل دسته موتور جلو ام وی ام ۳۱۵.

جدول تعداد و محل دسته موتور در خودروهای پرفروش چری و ام وی ام

دسته موتور چگونه کار می‌کند؟

وقتی موتور روشن است، ضربه‌های احتراق باعث ارتعاش مداوم می‌شود. این ارتعاش در دور آرام (درجا) فرکانس پایین و دامنه‌ی بالا دارد و در دورهای بالا فرکانس بالا و دامنه‌ی کم. لاستیک دسته موتور با تغییر شکل الاستیک، انرژی این ارتعاش را جذب کرده و به گرما تبدیل می‌کند. در دسته موتورهای هیدرولیکی، مایع داخلی بین دو محفظه از میان یک کانال باریک جابه‌جا می‌شود و همین جریان، لرزش‌های درجا را بسیار مؤثرتر میرا می‌کند.

هنگام گاز دادن ناگهانی، موتور به سمت عقب یا جلو می‌چرخد. در این لحظه دسته موتور عقب (شاتونی) مانند یک میله‌ی مهارکننده عمل می‌کند و جلوی حرکت بیش از حد موتور را می‌گیرد. به همین دلیل خرابی دسته موتور عقب معمولاً با «تق» زدن هنگام تعویض دنده یا حرکت از حالت سکون همراه است.

چه عواملی عمر دسته موتور را کاهش می‌دهد؟

• نشتی روغن موتور: روغن، لاستیک دسته موتور را نرم و متورم می‌کند. اگر خودروی شما روغن‌ریزی دارد، دسته موتورها زودتر خراب می‌شوند.
• رانندگی خشن: گاز دادن ناگهانی، کلاچ‌گیری ضربه‌ای و ترمز شدید فشار زیادی به دسته موتورها وارد می‌کند.
• عبور از دست‌انداز و سرعت‌گیر با سرعت بالا.
• گرمای زیاد محفظه موتور: به‌ویژه در موتورهای توربو که دمای اطراف دسته موتور بالاتر است.
• بدکار کردن موتور: موتوری که به دلیل خرابی شمع، کوئل یا انژکتور ریپ می‌زند، لرزش غیرعادی دارد و دسته موتورها را زودتر فرسوده می‌کند.
• استفاده از قطعات بی‌کیفیت: دسته موتورهای بی‌کیفیت ممکن است ظرف چند ماه ترک بخورند یا مایع آن‌ها نشت کند.

عمر مفید دسته موتور چقدر است؟

عمر دسته موتور به کیفیت قطعه، سبک رانندگی و شرایط جاده بستگی دارد. به‌طور معمول یک دسته موتور باکیفیت بین ۶۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر یا حدود ۵ تا ۷ سال عمر می‌کند. در شهرهای پرترافیک که خودرو مدت زیادی در حالت درجا و توقف و حرکت است، این عدد ممکن است کمتر شود. جزئیات بیشتر را در مقاله‌ی «زمان تعویض دسته موتور» توضیح داده‌ایم.

نکات مهم برای خرید دسته موتور

1. مدل دقیق خودرو را بدانید: دسته موتور خودروهای دنده‌ای و اتومات، توربو و معمولی، یا حتی نسخه‌های مختلف یک مدل با هم فرق دارند.
2. کد موتور و سال ساخت را چک کنید: به‌خصوص در تیگو ۵ و آریزو ۵.
3. بین اصلی و تجاری تفاوت قائل شوید: قطعه‌ی اصلی (جنیون) عمر و کیفیت بالاتری دارد. در فروشگاه مدیران یدکی برای بسیاری از دسته موتورها هر دو گزینه‌ی اصلی و واردات موجود است.
4. دسته موتورها را جفتی بررسی کنید: وقتی یکی از دسته‌ها خراب شود، بقیه فشار بیشتری تحمل می‌کنند؛ بهتر است همه بررسی شوند.

جمع‌بندی

دسته موتور قطعه‌ای کلیدی برای ایمنی، راحتی و سلامت سایر قطعات خودرو است. این قطعه وزن موتور و گیربکس را تحمل می‌کند، لرزش‌ها را جذب می‌کند و از حرکت بیش از حد موتور جلوگیری می‌کند. آشنایی با انواع دسته موتور و محل نصب آن‌ها کمک می‌کند هنگام بروز مشکل سریع‌تر عیب را تشخیص دهید و قطعه‌ی درست را تهیه کنید.

برای مشاهده‌ی قیمت و خرید انواع دسته موتور اصلی چری و ام وی ام، از جمله دسته موتور تیگو ۷، تیگو ۸، آریزو ۵، X22، X33 و ام وی ام ۳۱۵، به صفحه‌ی خرید دسته موتور در مدیران یدکی مراجعه کنید.

سوالات متداول درباره دسته موتور

هر خودرو چند دسته موتور دارد؟

بیشتر خودروهای سواری با موتور عرضی سه یا چهار دسته موتور دارند: راست، چپ، و یک یا دو دسته‌ی جلو/عقب.

آیا می‌توان با دسته موتور خراب رانندگی کرد؟

در کوتاه‌مدت بله، اما توصیه نمی‌شود. دسته موتور خراب به پلوس، اگزوز، شیلنگ‌ها و حتی گیربکس آسیب می‌زند و در موارد شدید ممکن است موتور جابه‌جا شود.

دسته موتور هیدرولیکی بهتر است یا لاستیکی؟

نوع هیدرولیکی لرزش را بهتر جذب می‌کند و سواری نرم‌تری دارد، اما گران‌تر است. بهتر است همان نوعی را نصب کنید که کارخانه برای خودروی شما در نظر گرفته است.

آیا تعویض دسته موتور کار سختی است؟

برای بیشتر دسته موتورها کار چندان پیچیده‌ای نیست، اما نیاز به جک یا نگهدارنده‌ی موتور دارد و باید توسط مکانیک باتجربه انجام شود.