قطعات موتوری
بدنه
کلاچ و ترمز
تزئینات
چراغ
جلوبندی
یکی از شکایت‌های رایج مالکان خودروهای اتومات این است: «وقتی پشت چراغ قرمز هستم و ماشین روی D است، فرمان و صندلی می‌لرزد، اما وقتی دسته دنده را روی N یا P می‌گذارم، لرزش تقریباً از بین می‌رود.» این الگو یک سرنخ بسیار مهم است، چون نشان می‌دهد منشأ لرزش به باری مربوط است که گیربکس اتومات در حالت درگیر به موتور وارد می‌کند.
در این مقاله بررسی می‌کنیم چرا لرزش ماشین اتومات در دنده D و R اتفاق می‌افتد، دسته موتور چه سهمی در آن دارد و چطور می‌توان آن را از مشکلات خود گیربکس جدا کرد.
چرا خودروی اتومات در D بیشتر از N می‌لرزد؟
در خودروی اتومات، وقتی دسته دنده روی D یا R قرار می‌گیرد و پای راننده روی ترمز است، گیربکس درگیر شده و تلاش می‌کند خودرو را حرکت دهد، اما ترمز مانع حرکت می‌شود. در این وضعیت:
- موتور باید گشتاوری برای غلبه بر مقاومت گیربکس تولید کند.
- این گشتاور، پیشرانه را حول محور خود به یک سمت می‌چرخاند.
- دسته‌های موتور و گیربکس باید این چرخش را مهار و ارتعاش آن را جذب کنند.
- ECU معمولاً دور آرام را کمی تنظیم می‌کند تا موتور زیر بار خاموش نشود.
در حالت N یا P این بار وجود ندارد، موتور آزاد می‌چرخد و دسته‌ها تحت تنش کمتری هستند. بنابراین هر ضعفی در سیستم نگهدارنده‌ی موتور، در حالت D و R بیشتر خودش را نشان می‌دهد.
سهم دسته موتور در لرزش حالت D
دسته موتورها در خودروی اتومات دو نقش حیاتی دارند: تحمل گشتاور واکنشی در حالت درگیر و جذب ارتعاش موتور در دور آرام. وقتی دسته‌ها فرسوده شوند:
- لاستیک نشست کرده و سفت شده و دیگر ارتعاش را فیلتر نمی‌کند.
- پیشرانه زیر گشتاور بیشتر می‌چرخد و ممکن است به نقاطی از بدنه یا رام نزدیک شود.
- دسته‌های عقب یا شاتونی که مسئول مهار چرخش هستند، اجازه‌ی حرکت بیش از حد می‌دهند.
به همین دلیل لرزشی که فقط یا عمدتاً در D و R ظاهر می‌شود، در بسیاری از موارد به دسته‌ها مربوط است؛ به‌خصوص دسته موتور راست، دسته گیربکس و دسته‌های عقب.
عوامل دیگری که لرزش در D ایجاد می‌کنند
با این حال، دسته موتور تنها مظنون نیست. این عوامل هم باید بررسی شوند:
دور آرام پایین یا ناپایدار
اگر دور آرام موتور به دلیل کثیفی دریچه گاز یا نشتی خلأ پایین‌تر از حد طبیعی باشد، موتور زیر بار گیربکس نامنظم کار می‌کند. در این حالت با گذاشتن دسته دنده روی D، دور موتور محسوس پایین می‌آید و نوسان پیدا می‌کند.
روغن گیربکس کهنه یا کم
روغن گیربکس اتومات علاوه بر روان‌کاری، وظیفه‌ی انتقال فشار هیدرولیک را بر عهده دارد. روغن کهنه یا ناکافی می‌تواند رفتار گیربکس در حالت درگیر را تغییر دهد و لرزش یا ضربه ایجاد کند.
تورک کانورتور
در گیربکس‌های اتومات معمولی، تورک کانورتور اتصال سیالی بین موتور و گیربکس ایجاد می‌کند. خرابی آن یا قفل نشدن صحیح کلاچ آن می‌تواند در دورهای پایین لرزش ایجاد کند.
گیربکس CVT
در گیربکس‌های CVT، لرزش در شروع حرکت گاهی به فرسودگی تسمه یا زنجیر فلزی، پولی‌ها یا کیفیت روغن مربوط است. این لرزش معمولاً در شتاب‌گیری آرام محسوس‌تر است.
گیربکس دوکلاچه (DCT)
گیربکس‌های دوکلاچه، به‌خصوص نوع خشک، در شروع حرکت ممکن است لرزش یا تکان ایجاد کنند که به وضعیت کلاچ‌ها و تنظیمات نرم‌افزاری مربوط است. در بسیاری از خودروهای جدید چری و فونیکس، به‌روزرسانی نرم‌افزار یا یادگیری مجدد کلاچ این مشکل را کاهش می‌دهد.
جدول تشخیص: دسته موتور یا گیربکس؟
| نشانه | احتمال دسته موتور | احتمال گیربکس یا موتور |
|---|---|---|
| لرزش فقط در D و R با پای روی ترمز | بالا | متوسط |
| ضربه‌ی محکم هنگام جا زدن D یا R | بالا | متوسط |
| نوسان شدید دور موتور در D | کم | بالا (دور آرام یا موتور) |
| لرزش در شتاب‌گیری آرام از سکون | متوسط | بالا (CVT یا DCT) |
| بهبود لرزش با کمی بالا رفتن دور موتور | بالا | کم |
| لرزش همراه با سر خوردن یا تأخیر در حرکت | کم | بالا (گیربکس) |
تست قدم‌به‌قدم برای خودروهای اتومات
این تست را در محیطی امن و با ترمز دستی کشیده انجام دهید:
- موتور را گرم کنید تا دور آرام به حالت عادی برسد.
- در حالت P لرزش را حس کنید و عدد دور موتور را یادداشت کنید.
- پدال ترمز را محکم فشار دهید و دسته دنده را روی D بگذارید. میزان لرزش و تغییر دور موتور را مقایسه کنید.
- همین کار را برای R تکرار کنید.
- کولر را روشن کنید و دوباره در D لرزش را بررسی کنید.
- از همراه خود بخواهید هنگام جا زدن D و R، حرکت پیشرانه را از کنار محفظه‌ی موتور ببیند.
اگر دور موتور تقریباً ثابت می‌ماند اما لرزش و حرکت پیشرانه زیاد است، دسته‌ها مظنون اصلی هستند. اگر دور موتور افت شدید یا نوسان دارد، ابتدا موتور و دور آرام را بررسی کنید. اگر لرزش بیشتر در لحظه‌ی شروع حرکت است، گیربکس باید توسط متخصص بررسی شود.
کدام دسته موتور در خودروهای اتومات زودتر خراب می‌شود؟
در خودروهای اتومات، دسته‌هایی که مسئول مهار گشتاور واکنشی هستند فشار بیشتری تحمل می‌کنند. به همین دلیل:
- دسته موتور عقب یا شاتونی معمولاً اولین قطعه‌ای است که فرسوده می‌شود.
- دسته گیربکس در خودروهای اتومات به دلیل وزن بیشتر گیربکس، بار قابل توجهی دارد.
- دسته موتور راست که اغلب هیدرولیکی است، با فرسودگی یا نشتی، لرزش درجا را افزایش می‌دهد.
نکته‌ی مهم این است که در بسیاری از مدل‌ها، دسته‌های نسخه‌ی اتومات با نسخه‌ی دنده‌ای متفاوت است. برای مثال، دسته موتورهای ام وی ام ۵۵۰ اتومات کدهای J18 دارند، در حالی که نسخه‌ی دنده‌ای و ام وی ام ۵۳۰ از دسته‌هایی با کد A21 استفاده می‌کنند. همین موضوع درباره‌ی X33 اتومات و دنده‌ای و X22 پرو توربو اتومات و دنده‌ای هم صدق می‌کند.
نکات انتخاب دسته موتور برای خودروی اتومات
- حتماً نسخه‌ی اتومات را انتخاب کنید: نصب دسته‌ی نسخه‌ی دنده‌ای روی خودروی اتومات، حتی اگر جا برود، لرزش را برطرف نمی‌کند.
- دسته‌های عقب را جدی بگیرید: در خودروهای اتومات، این دسته‌ها نقش کلیدی در کاهش ضربه هنگام جا زدن D و R دارند.
- کد فنی را مقایسه کنید: مطمئن‌ترین راه برای انتخاب قطعه‌ی درست است.
برای مشاهده‌ی دسته موتورهای مخصوص نسخه‌های اتومات چری، ام وی ام، فونیکس و اکستریم، به صفحه‌ی دسته موتور خودروهای چینی در فروشگاه مدیران یدکی مراجعه کنید.
عادت‌های رانندگی که عمر دسته‌ها را در خودروی اتومات بیشتر می‌کند
- تعویض بین D و R را فقط در توقف کامل انجام دهید.
- در ترافیک طولانی، به‌جای نگه داشتن مداوم خودرو روی D با پای روی ترمز، در توقف‌های طولانی از N یا P استفاده کنید.
- از فشار هم‌زمان پدال گاز و ترمز (برای استارت پرشتاب) خودداری کنید.
- روغن گیربکس را طبق برنامه‌ی سازنده تعویض کنید.
- نشتی روغن روی دسته‌ها را به‌موقع برطرف کنید.
جمع‌بندی
لرزش ماشین اتومات در دنده D و R، در حالی که در N و P آرام است، نشان می‌دهد که مشکل زیر بار گیربکس ظاهر می‌شود. فرسودگی دسته موتور، دسته گیربکس و به‌خصوص دسته‌های عقب یکی از رایج‌ترین دلایل آن است، اما دور آرام نامناسب، روغن گیربکس، تورک کانورتور و رفتار گیربکس‌های CVT و دوکلاچه هم باید بررسی شوند. با تست ساده‌ی مقایسه‌ی P، D و R و مشاهده‌ی دور موتور و حرکت پیشرانه، می‌توانید مسیر تشخیص را کوتاه‌تر کنید.
سوالات متداول
آیا لرزش کم در حالت D طبیعی است؟
مقدار کمی لرزش در حالت D با پای روی ترمز طبیعی است، چون موتور زیر بار کار می‌کند. اما اگر لرزش در فرمان و صندلی آزاردهنده است یا نسبت به قبل افزایش یافته، باید بررسی شود.
آیا تعویض روغن گیربکس لرزش در D را برطرف می‌کند؟
اگر لرزش به کیفیت یا سطح روغن مربوط باشد، ممکن است بهبود ایجاد کند. اما اگر دسته‌ها فرسوده باشند، تعویض روغن تأثیری بر لرزش ندارد.
چرا خودروی اتومات هنگام جا زدن R ضربه می‌زند؟
در حالت R جهت گشتاور واکنشی برعکس می‌شود و دسته‌های عقب بیشترین فشار را تحمل می‌کنند. ضربه‌ی محکم معمولاً به فرسودگی همین دسته‌ها مربوط است، مگر اینکه گیربکس هم ایراد داشته باشد.
آیا لرزش در D به گیربکس آسیب می‌زند؟
لرزش ناشی از دسته‌های فرسوده در بلندمدت به اتصالات گیربکس، کابل تعویض دنده و پلوس‌ها فشار وارد می‌کند. بنابراین بهتر است علت آن زودتر برطرف شود.