زمان تعویض دسته موتور | عمر مفید، مراحل تعویض و نکات مهم

یکی از پرتکرارترین سوال‌های رانندگان این است که زمان تعویض دسته موتور چه موقع است؟ برخلاف روغن موتور یا فیلترها، دسته موتور در دفترچه‌ی سرویس بیشتر خودروها زمان تعویض ثابتی ندارد و باید بر اساس کارکرد، شرایط استفاده و علائم ظاهری درباره‌ی آن تصمیم گرفت. تعویض زودهنگام هزینه‌ی اضافی دارد و تعویض دیرهنگام می‌تواند به پلوس، اگزوز و گیربکس آسیب بزند.

در این مقاله توضیح می‌دهیم دسته موتور معمولاً چند کیلومتر کار می‌کند، چه زمانی باید آن را عوض کرد، مراحل تعویض چگونه است و چه نکاتی بعد از نصب دسته موتور نو باید رعایت شود. اگر هنوز مطمئن نیستید دسته موتور خودرویتان خراب است، ابتدا مقاله‌ی علائم خرابی دسته موتور را بخوانید.

عمر مفید دسته موتور چقدر است؟

به‌طور کلی دسته موتورهای باکیفیت در شرایط عادی بین ۶۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر یا حدود ۵ تا ۷ سال عمر می‌کنند. البته این عدد یک بازه‌ی تقریبی است و در عمل ممکن است یک دسته موتور بی‌کیفیت کمتر از ۲۰ هزار کیلومتر دوام بیاورد و یک دسته موتور اصلی در شرایط خوب بیش از ۱۲۰ هزار کیلومتر کار کند.

چه زمانی دسته موتور را باید تعویض کرد؟

بهترین زمان تعویض دسته موتور، زمانی است که یکی از شرایط زیر وجود داشته باشد:

• مشاهده‌ی ترک، پارگی یا جدا شدن لاستیک از براکت فلزی در بازرسی چشمی.
• نشت مایع از دسته موتورهای هیدرولیکی.
• لرزش غیرعادی در درجا که با روشن کردن کولر یا قرار دادن دنده در D بیشتر می‌شود.
• صدای تق هنگام تعویض دنده، گاز دادن یا حرکت از حالت سکون.
• جابه‌جایی بیش از حد موتور در تست گاز دادن در جا.
• کارکرد بالای ۸۰ هزار کیلومتر همراه با افزایش تدریجی لرزش کابین.
• بعد از تصادف از جلو یا ضربه‌ی شدید به زیر خودرو.

توصیه‌ی ما این است که در هر سرویس دوره‌ای (مثلاً هر ۱۰ هزار کیلومتر هنگام تعویض روغن) از مکانیک بخواهید نگاهی به دسته موتورها بیندازد. این بازرسی چند دقیقه بیشتر طول نمی‌کشد و در افزایش عمر قطعات مصرفی خودرو نقش مهمی دارد.

آیا همه دسته موتورها را باید با هم عوض کرد؟

پاسخ کوتاه: نه همیشه، اما اغلب بله. دسته موتورها به‌صورت یک مجموعه کار می‌کنند. وقتی یکی از آن‌ها خراب شود، بار بیشتری به دسته‌های دیگر منتقل می‌شود و آن‌ها نیز زودتر فرسوده می‌شوند. به همین دلیل:

• اگر خودرو کارکرد کمی دارد (مثلاً زیر ۴۰ هزار کیلومتر) و فقط یک دسته موتور به دلیل ضربه یا نقص قطعه خراب شده، تعویض همان یک دسته کافی است.
• اگر خودرو بیش از ۷۰ تا ۸۰ هزار کیلومتر کار کرده و یکی از دسته‌ها خراب شده، بهتر است همه‌ی دسته موتورها بررسی و در صورت فرسودگی با هم تعویض شوند.
• در خودروهای اتومات مانند تیگو ۷ پرو، X33S و ام وی ام ۵۵۰ اتومات، دسته موتور راست و عقب معمولاً زودتر از دسته‌ی گیربکس فرسوده می‌شوند.

مراحل تعویض دسته موتور

تعویض دسته موتور بسته به مدل خودرو بین ۳۰ دقیقه تا ۲ ساعت زمان می‌برد. مراحل کلی کار به این شکل است:

1. ایمن‌سازی خودرو: خودرو روی سطح صاف پارک می‌شود، موتور خاموش و سرد است و در صورت نیاز کابل منفی باتری جدا می‌شود.
2. نگه‌داشتن موتور: با جک زیر کارتل (همراه با یک تکه چوب برای جلوگیری از آسیب) یا با نگهدارنده‌ی مخصوص موتور از بالا، وزن موتور مهار می‌شود.
3. باز کردن قطعات مزاحم: در برخی مدل‌ها باید باتری، سینی باتری، فیلتر هوا یا مخزن آب رادیاتور را برای دسترسی جدا کرد.
4. باز کردن پیچ‌های دسته موتور از سمت بدنه و سمت موتور و خارج کردن دسته‌ی قدیمی.
5. نصب دسته موتور نو در جهت صحیح (بسیاری از دسته موتورها علامت جهت یا فلش دارند).
6. سفت کردن پیچ‌ها با گشتاور استاندارد: ابتدا پیچ‌ها را با دست جا بیندازید، موتور را آزاد کنید تا روی دسته‌ها بنشیند، سپس با آچار ترک به گشتاور کارخانه برسانید.
7. تست نهایی: روشن کردن موتور، بررسی لرزش در درجا، تعویض دنده بین R و D و رانندگی آزمایشی.

هشدار: هرگز همه‌ی دسته موتورها را هم‌زمان باز نکنید. همیشه یکی‌یکی تعویض کنید تا موتور جابه‌جا نشود و تنظیم قرارگیری آن به هم نخورد.

هزینه تعویض دسته موتور به چه عواملی بستگی دارد؟

هزینه‌ی نهایی تعویض دسته موتور از دو بخش تشکیل می‌شود: قیمت قطعه و اجرت نصب. عوامل مؤثر بر قیمت عبارت‌اند از:

• نوع دسته موتور: دسته موتورهای هیدرولیکی معمولاً گران‌تر از نوع لاستیکی و شاتونی هستند.
• اصلی یا واردات: قطعه‌ی اصلی (جنیون) قیمت بالاتر ولی عمر و کیفیت بیشتری دارد.
• مدل خودرو: دسته موتور خودروهای شاسی‌بلند و توربو مانند تیگو ۸ پرومکس گران‌تر از خودروهای کوچک‌تر مانند ام وی ام ۳۱۵ است.
• محل نصب و سختی دسترسی: که روی اجرت تعمیرکار تأثیر می‌گذارد.

برای اطلاع از قیمت روز، به صفحه‌ی قیمت دسته موتور چری و ام وی ام در فروشگاه مدیران یدکی مراجعه کنید. برای بسیاری از محصولات، هر دو گزینه‌ی اصلی و واردات با قیمت جداگانه نمایش داده شده است؛ مثلاً دسته موتور جلو ام وی ام ۳۱۵.

نکات مهم بعد از تعویض دسته موتور

• ۵۰۰ کیلومتر اول آرام رانندگی کنید تا لاستیک دسته موتور جا بیفتد.
• بعد از چند صد کیلومتر، گشتاور پیچ‌ها را دوباره کنترل کنید.
• اگر همچنان لرزش وجود دارد، دسته‌های دیگر و سلامت موتور (شمع، کوئل، انژکتور) را بررسی کنید.
• هرگونه نشتی روغن بالای دسته موتور را برطرف کنید؛ روغن عمر لاستیک را به‌شدت کاهش می‌دهد.
• شیلنگ‌ها، بست‌های اگزوز و گردگیر پلوس‌ها را که ممکن است در دوره‌ی خرابی دسته موتور آسیب دیده باشند، بررسی کنید.

چطور عمر دسته موتور را افزایش دهیم؟

1. از گاز دادن‌های ناگهانی و کلاچ‌گیری ضربه‌ای پرهیز کنید.
2. در خودروهای اتومات، برای جابه‌جایی بین R و D حتماً خودرو را کاملاً متوقف کنید.
3. سرعت‌گیرها و دست‌اندازها را آهسته رد کنید.
4. موتور را سالم و تنظیم نگه دارید تا ریپ و لرزش اضافی نداشته باشد.
5. نشتی‌های روغن را سریع برطرف کنید.
6. همیشه از قطعه‌ی اصلی و استاندارد استفاده کنید.

جمع‌بندی

زمان تعویض دسته موتور به کیلومتر مشخصی محدود نمی‌شود، اما در بیشتر خودروها بین ۶۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر رخ می‌دهد. بهترین راه، بازرسی دوره‌ای و توجه به علائمی مثل لرزش در درجا، صدای تق و نشت مایع است. اگر با ساختار این قطعه آشنا نیستید، مقاله‌ی دسته موتور چیست را از دست ندهید.

سوالات متداول

تعویض دسته موتور چقدر زمان می‌برد؟

برای هر دسته موتور معمولاً بین ۳۰ دقیقه تا ۱ ساعت و برای کل مجموعه ۲ تا ۳ ساعت زمان لازم است.

آیا بعد از تعویض دسته موتور نیاز به تنظیم فرمان است؟

معمولاً خیر؛ دسته موتور در زوایای جلوبندی نقشی ندارد. اما اگر همراه آن قطعات جلوبندی نیز باز شده باشد، تنظیم فرمان توصیه می‌شود.

دسته موتور تجاری ارزش خرید دارد؟

دسته موتورهای واردات باکیفیت گزینه‌ی اقتصادی مناسبی هستند، اما برای دسته موتورهای هیدرولیکی و خودروهای اتومات، قطعه‌ی اصلی انتخاب مطمئن‌تری است.