اگر مصرف بنزین ماشین بیدلیل بالا رفته، چراغ چک روشن شده و موتور در درجا کمی ناآرام کار میکند، یکی از اولین قطعاتی که باید بررسی شود سنسور اکسیژن است. مهمترین علائم خرابی سنسور اکسیژن عبارتاند از: روشن شدن چراغ چک با کدهای مربوط به سنسور، افزایش مصرف سوخت، بوی تند اگزوز و افت کیفیت کار موتور. تشخیص قطعی فقط با دستگاه دیاگ و بررسی ولتاژ سنسور ممکن است، چون همین علائم از عیبهای دیگر هم ایجاد میشوند.
سنسور اکسیژن چه کاری انجام میدهد؟
سنسور اکسیژن (که به آن سنسور لامبدا هم میگویند) روی مسیر اگزوز بسته میشود و مقدار اکسیژن باقیمانده در دود خروجی را اندازه میگیرد. ایسیو (کامپیوتر موتور) با این اطلاعات میفهمد مخلوط سوخت و هوا غنی است یا رقیق و مقدار پاشش انژکتورها را لحظهبهلحظه اصلاح میکند. به همین دلیل، سنسوری که اطلاعات اشتباه بدهد مستقیماً روی مصرف سوخت، آلایندگی و نرمی کار موتور اثر میگذارد.
تفاوت سنسور اکسیژن اول و دوم
بیشتر خودروهای امروزی، از جمله اغلب مدلهای ام وی ام و چری، دو سنسور اکسیژن دارند:
- سنسور اول (بالادستی): قبل از کاتالیزور بسته میشود و وظیفهی اصلی تنظیم نسبت سوخت و هوا را دارد. خرابی آن بیشترین اثر را روی مصرف و کار موتور میگذارد.
- سنسور دوم (پاییندستی): بعد از کاتالیزور قرار دارد و عملکرد کاتالیزور را پایش میکند. خرابی آن معمولاً فقط چراغ چک را روشن میکند و اثر محسوسی روی رانندگی ندارد.
این دو سنسور معمولاً از نظر طول سیم، نوع سوکت و کد فنی با هم فرق دارند و جای هم بسته نمیشوند. پس موقع خرید حتماً مشخص کنید کدامیک را لازم دارید.
۷ علامت رایج خرابی سنسور اکسیژن
۱. روشن شدن چراغ چک
شایعترین نشانه همین است. ایسیو وقتی ولتاژ سنسور را خارج از محدودهی منطقی ببیند یا ببیند سنسور دیر واکنش نشان میدهد، خطا ثبت میکند. کدهای خانوادهی P0130 تا P0167 مستقیماً به مدار یا عملکرد سنسورهای اکسیژن و گرمکن آنها مربوطاند. برای آشنایی با دلایل دیگر این چراغ، مقالهی ۱۳ دلیل روشن شدن چراغ چک خودرو را هم بخوانید.
۲. افزایش مصرف سوخت
سنسور فرسوده معمولاً کند میشود و ایسیو را به اشتباه میاندازد. نتیجه اغلب پاشش سوخت بیشتر از نیاز است. اگر بدون تغییر در مسیر و سبک رانندگی، مصرف بهطور محسوسی بالا رفته، سنسور اکسیژن یکی از مظنونان اصلی است.
۳. ناآرامی در درجا و لرزش خفیف
وقتی نسبت سوخت و هوا مدام بیش از حد غنی یا رقیق شود، دور موتور در درجا نوسان میکند و ممکن است لرزش خفیفی حس شود. البته لرزش در درجا دلایل مکانیکی هم دارد که در مقالهی لرزش ماشین در حالت درجا بررسی کردهایم.
۴. بوی تند یا بوی تخممرغ گندیده از اگزوز
مخلوط غنی باعث میشود سوخت نسوخته و ترکیبات گوگردی بیشتری به کاتالیزور برسد. بوی تند بنزین یا بوی شبیه تخممرغ گندیده میتواند نشانهی همین وضعیت باشد.
۵. دود سیاه از اگزوز
دود تیره، بهخصوص هنگام گاز دادن، یعنی سوخت بیش از حد وارد سیلندر شده است. سنسور اکسیژن خراب یکی از دلایل آن است، هرچند انژکتور نشتی یا فیلتر هوای بسیار کثیف هم میتوانند همین نتیجه را بدهند.
۶. کاهش شتاب و کندی در گاز دادن
در برخی خودروها، ایسیو پس از تشخیص خطای سنسور، موتور را با جدول سوخت پیشفرض اداره میکند. در این حالت ماشین روشن میشود و راه میرود، اما ممکن است کندتر و کمجانتر به نظر برسد.
۷. رد شدن در معاینه فنی
سنسوری که درست کار نکند، تنظیم سوخت را به هم میزند و میزان CO و HC خروجی بالا میرود. خیلی وقتها راننده اولین بار در مرکز معاینه فنی متوجه مشکل میشود.
چه چیزی سنسور اکسیژن را خراب میکند؟
سنسور اکسیژن یک قطعهی مصرفی است و با گذشت زمان کند میشود، اما بعضی عوامل عمر آن را بهشدت کوتاه میکنند:
- سوختن روغن در موتور: رینگ و گیت سوپاپ فرسوده باعث میشود دوده و خاکستر روغن روی نوک سنسور بنشیند.
- ورود ضدیخ به محفظهی احتراق: معمولاً به خاطر مشکل واشر سرسیلندر؛ ترکیبات ضدیخ روی سنسور رسوب سفید ایجاد میکنند.
- سوخت بیکیفیت و افزودنیهای نامناسب: بعضی مکملهای سوخت میتوانند سطح حسگر را آلوده کنند.
- چسب سیلیکونی نامناسب: استفاده از چسب واشرساز غیرمخصوص موتور در قطعات نزدیک به مسیر احتراق.
- نشتی اگزوز قبل از سنسور: هوای بیرون وارد مسیر میشود و سنسور مخلوط را رقیقتر از واقعیت میخواند. در این حالت خود سنسور سالم است.
- آسیب فیزیکی و سیمکشی: سیمهایی که به اگزوز داغ چسبیده و ذوب شدهاند یا سوکت اکسیدشده.
روش تشخیص خرابی سنسور اکسیژن
عوض کردن سنسور فقط بر اساس حدس، هزینهی اضافه است. این مراحل مسیر درست تشخیص را نشان میدهند:
- خواندن کد خطا با دیاگ: اولین قدم است. کد خطا نشان میدهد مشکل از کدام سنسور (اول یا دوم) و از چه نوعی است؛ مدار، گرمکن یا کندی پاسخ.
- بررسی دادهی زنده: وقتی موتور به دمای کارکرد رسیده، ولتاژ سنسور اول باید بهسرعت بین حدود ۰٫۱ تا ۰٫۹ ولت نوسان کند. سنسوری که کند تغییر میکند یا روی یک عدد ثابت مانده، مشکوک است. سنسور دوم در حالت سالم ولتاژ نسبتاً ثابتتری دارد.
- چک کردن گرمکن: مقاومت المنت گرمکن با مولتیمتر اندازه گرفته میشود. گرمکن قطع یعنی سنسور دیر به دمای کارکرد میرسد، بهخصوص در هوای سرد.
- بررسی سیم و سوکت: سیم ذوبشده، سوکت شل یا اکسیدشده میتواند علائمی دقیقاً شبیه سنسور خراب ایجاد کند.
- رد کردن نشتی اگزوز: صدای فسفس از منیفولد یا اتصالات اگزوز را جدی بگیرید.
اگر سنسور دوم خطا میدهد و کد مربوط به راندمان کاتالیزور (مثل P0420) هم ثبت شده، قبل از تعویض سنسور وضعیت کاتالیزور را بررسی کنید. در مقالهی نقش کاتالیزور در خودرو بیشتر دربارهی این قطعه توضیح دادهایم.
علائم خرابی سنسور اکسیژن یا مشکلات دیگر؟
چون چند عیب مختلف علائم مشابه دارند، این جدول کمک میکند ذهنتان را مرتب کنید:
| علامت | اگر سنسور اکسیژن مقصر باشد | احتمالهای دیگر |
|---|---|---|
| چراغ چک | کدهای P0130 تا P0167 | عیب کوئل، سنسورهای دیگر، کاتالیزور |
| مصرف بالای سوخت | همراه با کد سنسور یا تنظیم سوخت غیرعادی | باد کم لاستیک، فیلتر هوای کثیف، انژکتور |
| ناآرامی در درجا | همراه با نوسان ولتاژ غیرعادی | شمع و وایر، نشتی هوا، دسته موتور |
| دود سیاه | مخلوط غنی ثابت | انژکتور نشتی، فیلتر هوای گرفته |
با سنسور اکسیژن خراب میشود رانندگی کرد؟
در کوتاهمدت بله؛ ماشین معمولاً روشن میشود و حرکت میکند. اما ادامه دادن آن عاقلانه نیست. مخلوط غنی علاوه بر هدر دادن سوخت، دمای کاتالیزور را بالا میبرد و میتواند آن را ذوب یا مسدود کند. هزینهی تعویض کاتالیزور چند برابر قیمت سنسور اکسیژن است. همچنین رسوب سوخت نسوخته روی شمعها مینشیند و به مرور کیفیت جرقه را کم میکند.
عمر سنسور اکسیژن چقدر است؟
سنسورهای گرمکندار امروزی در شرایط عادی عمر طولانی دارند و معمولاً تا حدود ۱۰۰ هزار کیلومتر یا بیشتر سالم میمانند. این عدد قطعی نیست؛ موتوری که روغن میسوزاند یا سوخت بیکیفیت مصرف میکند، سنسور را خیلی زودتر از کار میاندازد. بازهی دقیق را از دفترچهی سرویس خودرو بگیرید.
نکات تعویض سنسور اکسیژن
- سنسور را وقتی اگزوز کمی گرم است باز کنید؛ رزوه راحتتر آزاد میشود. در حالت کاملاً داغ خطر سوختگی دارد.
- از آچار مخصوص سنسور اکسیژن (بکس شیاردار) استفاده کنید تا سیم آسیب نبیند.
- روی رزوهی سنسور نو معمولاً گریس ضدچسبندگی زده شده؛ اگر نبود، فقط از گریس مخصوص سنسور استفاده کنید و هرگز آن را به نوک حسگر نزنید.
- سیم سنسور را طوری مهار کنید که با اگزوز یا قطعات متحرک تماس نداشته باشد.
- بعد از تعویض، کدهای خطا را با دیاگ پاک کنید و چند روز عملکرد را زیر نظر بگیرید.
خرید سنسور اکسیژن مناسب برای ام وی ام و چری
مهمترین نکتهی خرید این است که سنسور هم با مدل خودرو و هم با موقعیت نصب (اول یا دوم) هماهنگ باشد. در فروشگاه مدیران یدکی این سنسورها موجود هستند:
- سنسور اکسیژن ام وی ام 315
- سنسور اکسیژن ام وی ام X22
- سنسور اکسیژن ام وی ام 530 و X33
- سنسور اکسیژن دوم X33، 530 و 550
اگر مطمئن نیستید کدام سنسور مناسب ماشین شماست، شمارهی شاسی یا کد فنی قطعهی قبلی را برای کارشناسان ما بفرستید تا قطعهی درست را معرفی کنند. سایر قطعات مرتبط را هم میتوانید در دستهی قطعات موتوری ببینید.
جمعبندی
سنسور اکسیژن قطعهی کوچکی است که اثر بزرگی روی مصرف سوخت و سلامت کاتالیزور دارد. روشن شدن چراغ چک، بالا رفتن مصرف و بوی تند اگزوز نشانههایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. قبل از تعویض، با دیاگ مطمئن شوید مشکل واقعاً از سنسور است، نه از نشتی اگزوز یا سیمکشی، و هنگام خرید به موقعیت اول یا دوم سنسور دقت کنید.
سوالات متداول
آیا تمیز کردن سنسور اکسیژن فایده دارد؟
در بیشتر موارد نه. رسوب روی حسگر معمولاً با شستشو برطرف نمیشود و ممکن است به لایهی حساس آسیب بزند. سنسور کند یا آلوده باید تعویض شود.
سنسور اکسیژن خراب باعث روشن نشدن ماشین میشود؟
معمولاً نه. ماشین با سنسور خراب روشن میشود، اما ممکن است در درجا ناآرام باشد و مصرف بالاتری داشته باشد.
آیا سنسور اول و دوم جای هم بسته میشوند؟
در بیشتر خودروها نه. طول سیم، سوکت و مشخصات آنها متفاوت است و باید هر کدام را با کد فنی مخصوص خودش خرید.
بعد از تعویض سنسور، چراغ چک خودبهخود خاموش میشود؟
گاهی بعد از چند سیکل رانندگی خاموش میشود، اما بهتر است کدها با دستگاه دیاگ پاک شوند تا نتیجهی تعمیر سریعتر مشخص شود.
سنسور اکسیژن روی مصرف بنزین چقدر اثر دارد؟
سنسور اول مستقیماً در تنظیم سوخت نقش دارد. خرابی آن میتواند مصرف را بهطور محسوسی بالا ببرد، هرچند مقدار دقیق به نوع خرابی و خودرو بستگی دارد.
جلوبندی