قطعات موتوری
بدنه
کلاچ و ترمز
تزئینات
چراغ
جلوبندی
دیدن لکه‌ی روغن زیر خودرو یا اطراف موتور برای هر راننده‌ای نگران‌کننده است. اغلب اولین حدس، نشتی روغن موتور یا گیربکس است، اما در خودروهایی که دسته موتور هیدرولیکی دارند، یک منشأ دیگر هم وجود دارد: روغن ریزی دسته موتور. این نوع نشتی معمولاً مقدار کمی دارد، اما معنای آن روشن است: دسته موتور عملاً از کار افتاده و باید تعویض شود.
در این مقاله توضیح می‌دهیم چرا دسته موتور هیدرولیکی روغن دارد، نشتی آن چه شکلی است، چطور آن را از سایر نشتی‌ها تشخیص دهید و چه کاری باید انجام دهید.
چرا داخل دسته موتور روغن وجود دارد؟
دسته موتورهای لاستیکی ساده فقط از یک بلوک لاستیک و دو صفحه‌ی فلزی ساخته شده‌اند. اما دسته موتور هیدرولیکی ساختار پیچیده‌تری دارد: داخل آن دو محفظه‌ی پر از مایع وجود دارد که با یک صفحه‌ی جداکننده و یک مجرای باریک به هم متصل‌اند. مایع داخل این محفظه‌ها معمولاً ترکیبی بر پایه‌ی گلیکول یا روغن مخصوص است.
وقتی موتور ارتعاش دارد، مایع بین دو محفظه جابه‌جا می‌شود و عبور آن از مجرای باریک، انرژی ارتعاش را به گرما تبدیل و میرا می‌کند. این طراحی به دسته موتور اجازه می‌دهد در حالت درجا نرم و در شتاب‌گیری سفت‌تر عمل کند. به همین دلیل خودروهایی که دسته موتور هیدرولیکی دارند، معمولاً در حالت درجا کابین آرام‌تری دارند.
اما همین ساختار نقطه‌ضعفی هم دارد: اگر آب‌بندی محفظه‌ها از بین برود، مایع خارج می‌شود و دسته موتور به یک قطعه‌ی لاستیکی معمولی، آن هم با عملکردی ضعیف‌تر، تبدیل می‌شود.
نشتی دسته موتور چه شکلی دارد؟
روغن ریزی دسته موتور ظاهر مشخصی دارد که با کمی دقت قابل تشخیص است:
- محل نشتی: دقیقاً روی بدنه‌ی دسته موتور، زیر آن یا روی براکت و رام زیر آن دیده می‌شود.
- رنگ و غلظت: مایع معمولاً روشن‌تر و رقیق‌تر از روغن موتور کارکرده است؛ گاهی شفاف، گاهی کمی زرد یا قهوه‌ای روشن.
- مقدار: معمولاً کم است. برخلاف نشتی روغن موتور، لکه‌ی بزرگ و مداوم زیر خودرو ایجاد نمی‌کند، چون حجم کل مایع داخل دسته موتور محدود است.
- چسبندگی گردوخاک: سطح دسته موتور چرب و خاک‌گرفته به نظر می‌رسد.
- تغییر شکل لاستیک: گاهی لاستیک ترک‌خورده یا فرورفته است.
تفاوت روغن ریزی دسته موتور با نشتی روغن موتور
| ویژگی | نشتی دسته موتور | نشتی روغن موتور |
|---|---|---|
| محل | روی و زیر بدنه‌ی دسته موتور | واشر سر سیلندر، کارتل، کاسه نمد، فیلتر روغن |
| رنگ | روشن‌تر و رقیق‌تر | تیره و غلیظ‌تر در روغن کارکرده |
| مقدار | محدود و معمولاً یک‌باره | مداوم و رو به افزایش |
| اثر روی سطح روغن موتور | ندارد | سطح روغن به‌تدریج کم می‌شود |
| علامت همراه | لرزش و ضربه‌ی بیشتر | معمولاً بدون تغییر در لرزش |
یک نکته‌ی کلیدی: اگر روغن روی دسته موتور دیده می‌شود اما ردی از آن در بالای موتور (مثلاً اطراف درب سوپاپ) وجود دارد، ممکن است روغن موتور از بالا روی دسته موتور چکه کرده باشد. در این حالت مشکل اصلی نشتی موتور است و البته روغن موتور به‌مرور لاستیک دسته موتور را هم خراب می‌کند.
چه چیزی باعث روغن ریزی دسته موتور می‌شود؟
- فرسودگی طبیعی: لاستیک و آب‌بندها با گذشت زمان و چرخه‌های گرم و سرد شدن سخت و ترک‌دار می‌شوند.
- گرمای زیاد محفظه‌ی موتور: دسته موتوری که نزدیک منیفولد اگزوز یا توربوشارژر نصب شده، در معرض دمای بالاتری است و زودتر آسیب می‌بیند.
- ضربه‌های شدید: عبور با سرعت از دست‌انداز، چاله یا برخورد زیر خودرو به مانع می‌تواند آب‌بندی را بشکند.
- خرابی سایر دسته‌ها: وقتی دسته موتور عقب یا دسته گیربکس خراب باشد، دسته موتور هیدرولیکی بار و جابه‌جایی بیشتری تحمل می‌کند و زودتر نشتی پیدا می‌کند.
- آلودگی به روغن و سوخت: روغن موتور یا بنزینی که روی لاستیک بریزد، آن را نرم و متورم می‌کند.
- کیفیت پایین قطعه: دسته موتورهای بی‌کیفیت آب‌بندی ضعیف‌تری دارند و ممکن است در مدت کوتاهی نشت کنند.
علائمی که همراه روغن ریزی دسته موتور ظاهر می‌شوند
- افزایش محسوس لرزش در حالت درجا: چون نقش میرا کردن مایع از بین رفته است.
- صدای ضربه یا تق در شروع حرکت و هنگام تعویض دنده.
- ضربه هنگام روشن و خاموش کردن موتور.
- نشست موتور در سمت مربوطه: گاهی موتور در یک سمت کمی پایین‌تر از حالت طبیعی قرار می‌گیرد.
اگر این علائم را همراه با چربی روی دسته موتور مشاهده کردید، تقریباً می‌توان مطمئن بود که دسته موتور از کار افتاده است.
آیا دسته موتور روغن‌ریز قابل تعمیر است؟
خیر. دسته موتورهای هیدرولیکی به‌صورت یک مجموعه‌ی بسته و آب‌بندی‌شده در کارخانه تولید می‌شوند. امکان باز کردن، شارژ دوباره‌ی مایع یا تعویض آب‌بند آن‌ها به‌صورت اصولی وجود ندارد. روش‌هایی مانند چسب زدن یا پر کردن با مواد دیگر نه‌تنها عملکرد را برنمی‌گرداند، بلکه ممکن است باعث سفت شدن غیرعادی قطعه و انتقال لرزش بیشتر شود. تنها راه‌حل اصولی، تعویض دسته موتور است.
چه مدت می‌توان با دسته موتور روغن‌ریز رانندگی کرد؟
پس از تخلیه‌ی مایع، دسته موتور هنوز وزن موتور را نگه می‌دارد و خودرو حرکت می‌کند. اما ادامه‌ی رانندگی در این وضعیت این پیامدها را دارد:
- فشار بیشتر روی دسته‌های دیگر و خرابی زودتر آن‌ها.
- آسیب به پلوس‌ها، گردگیرها و اتصالات اگزوز به دلیل جابه‌جایی بیشتر پیشرانه.
- کشیده شدن شلنگ‌ها و سیم‌کشی‌های متصل به موتور.
- خستگی و ناراحتی سرنشینان به دلیل لرزش مداوم.
بنابراین بهتر است تعویض را در اولین فرصت انجام دهید.
نکات تعویض دسته موتور هیدرولیکی
- قطعه‌ی هم‌نوع نصب کنید: اگر خودروی شما در کارخانه دسته موتور هیدرولیکی داشته، نصب یک دسته‌ی لاستیکی ساده‌ی ارزان‌تر معمولاً باعث افزایش لرزش در کابین می‌شود.
- منشأ آلودگی روغن را برطرف کنید: اگر نشتی روغن موتور از بالا روی دسته موتور ریخته، ابتدا آن نشتی را رفع کنید تا دسته‌ی جدید هم آسیب نبیند.
- بقیه‌ی دسته‌ها را بررسی کنید: دسته موتوری که زودتر از موعد نشتی پیدا کرده، ممکن است قربانی خرابی دسته‌ی دیگری باشد.
- کد فنی را تطبیق دهید: در بسیاری از مدل‌های چری و ام وی ام، دسته موتور راست برای تیپ‌ها و سال‌های مختلف کدهای متفاوتی دارد.
برای مشاهده‌ی دسته موتورهای راست، چپ و عقب مدل‌های مختلف و مقایسه‌ی کد فنی آن‌ها، صفحه‌ی دسته موتور فروشگاه مدیران یدکی را ببینید.
چطور از روغن ریزی زودرس دسته موتور جلوگیری کنیم؟
- نشتی روغن موتور و گیربکس را جدی بگیرید و سریع برطرف کنید.
- هنگام شست‌وشوی موتور، از اسپری کردن مواد شوینده‌ی قوی مستقیم روی دسته موتورها خودداری کنید.
- از عبور سریع از دست‌انداز و چاله پرهیز کنید.
- دسته‌های فرسوده‌ی دیگر را به‌موقع تعویض کنید تا بار اضافه به دسته موتور هیدرولیکی وارد نشود.
- هنگام سرویس‌های دوره‌ای، از تعمیرکار بخواهید وضعیت ظاهری دسته موتورها را هم بررسی کند.
نتیجه‌گیری
روغن ریزی دسته موتور نشانه‌ی قطعی از کار افتادن دسته موتور هیدرولیکی است. این نشتی معمولاً کم، روشن و محدود به محل دسته موتور است و با افزایش لرزش و ضربه همراه می‌شود. دسته موتور روغن‌ریز قابل تعمیر نیست و باید با قطعه‌ی هم‌نوع و هم‌کد تعویض شود. قبل از تعویض هم مطمئن شوید منشأ نشتی واقعاً خود دسته موتور است و نه روغن موتوری که از بالا روی آن چکیده است.
سوالات متداول
آیا همه‌ی دسته موتورها روغن دارند؟
خیر. فقط دسته موتورهای هیدرولیکی مایع دارند. دسته موتورهای لاستیکی، دسته‌های ماهکی و بیشتر دسته‌های گیربکس فاقد مایع هستند.
از کجا بفهمم دسته موتور خودروی من هیدرولیکی است؟
دسته موتورهای هیدرولیکی معمولاً بدنه‌ی استوانه‌ای یا حجیم‌تری دارند. مطمئن‌ترین روش، بررسی کد فنی قطعه یا پرسیدن از فروشنده‌ی متخصص بر اساس مدل و تیپ خودرو است.
آیا روغن ریزی دسته موتور باعث کم شدن روغن موتور می‌شود؟
خیر. مایع داخل دسته موتور هیچ ارتباطی با روغن موتور ندارد و نشتی آن روی سطح روغن موتور تأثیری نمی‌گذارد.
دسته موتور هیدرولیکی گران‌تر از نوع لاستیکی است؟
معمولاً بله، چون ساختار پیچیده‌تری دارد. اما نصب نوع لاستیکی به‌جای هیدرولیکی برای صرفه‌جویی، کیفیت سواری را کاهش می‌دهد.